Tehnologija hrane

(“Sl. list SRJ”, br. 12/2002 i “Sl. list SCG”, br. 56/2003 – dr. pravilnik i 4/2004 – dr. pravilnik)

Član 1
Ovim pravilnikom propisuju se kvalitet i drugi zahtevi koji za enzimske preparate za prehrambene proizvode moraju biti ispunjeni u proizvodnji i prometu.
Član 2
Pojedini izrazi upotrebljeni u ovom pravilniku imaju sledeće značenje:
1) enzimski preparati su proizvodi dobijeni iz životinjskih, biljnih ili mikrobioloških izvora koji sadrže jedan ili više enzima, a mogu da se sastoje iz celih ćelija, delova ćelija ili ekstrakata bez ćelija iz polaznog materijala, kao i ostataka hranljive podloge, rastvarača, aditiva, pomoćnih sredstava u proizvodnji i drugih supstanci dodatih u skladu sa dobrom proizvođačkom praksom;
2) enzimi su biološki aktivni proteini koji katalitički ubrzavaju biohemijske reakcije.
Član 3
Enzimski preparati mogu da se stavljaju u promet kao:
1) tečni enzimski preparati;
2) polutečni (koncentrisani) enzimski preparati;
3) suvi enzimski preparati (enzimski preparati u prahu);
4) imobilizovani enzimski preparati (preparati u kojima su enzimi fizičkim ili hemijskim postupcima vezani za nerastvorljive nosače).
Član 4
Životinjska tkiva koja se koriste za proizvodnju enzimskih preparata moraju da odgovaraju propisima o kvalitetu i drugim zahtevima za meso, a u proizvodnji se sa njima mora postupati u skladu sa zahtevima higijenske prakse.
Član 5
Biljni materijal koji se koristi za proizvodnju enzimskih preparata ne sme da sadrži sastojke koji u prerađenom prehrambenom proizvodu ostavljaju rezidue štetne po zdravlje ljudi.
Član 6
Mikrobiološki materijal koji se koristi za proizvodnju enzimskih preparata mogu da budu prirodni sojevi ili varijeteti mikroorganizama, ili može da bude dobijen iz prirodnih sojeva ili varijeteta procesima selektivnog serijskog kultivisanja ili genetskom modifikacijom. Sojevi ili varijeteti moraju da budu stabilni i jasno diferencirani kao sirovine za proizvodnju enzimskih preparata koji imaju posebne specifikacije.
Hranljive podloge koje se koriste za kultivisanje mikroorganizama ne smeju da ostavljaju rezidue štetne po zdravlje ljudi u prerađenom prehrambenom proizvodu.
Član 7
U proizvodnji enzimskih preparata mogu da se koriste različiti rastvarači, aditivi, pomoćna sredstva u proizvodnji i druge supstance pod uslovom da njihov kvalitet odgovara propisima o kvalitetu i da u upotrebljenoj količini nisu štetni po zdravlje ljudi.
Član 8
Enzimski preparati mogu da sadrže najviše:
1) 3 mg/kg arsena;
2) 10 mg/kg olova;
3) 40 mg/kg teških metala računatih kao olovo.
Član 9
Imobilizovani enzimski preparati mogu da sadrže najviše 10 mg/kg glutaraldehida.
Član 10
Enzimski preparati ne smeju da sadrže detektibilne količine aflatoksina B1, ohratoksina A, sterigmatocistina, T-2 toksina ili zeralenona.
Član 11
Enzimski preparati moraju da zadovoljavaju sledeće mikrobiološke kriterijume:
1) Salmonella – odsutna u 25 g;
2) Escherichia coli – odsutna u 25 g;
3) Koliformne bakterije – najviše 30 g;
4) ukupan broj živih mikroorganizama – najviše 5 x 104/g;
5) antibiotska aktivnost – odsutna.
Upotreba enzimskih preparata ne sme da poveća ukupan broj mikroorganizama u tretiranom proizvodu iznad nivoa dozvoljenog odgovarajućim propisima.
Član 12
Enzimska aktivnost enzimskog preparata ne sme da bude manja od 85% ni veća od 115% od deklarisane.
Član 13
Enzimski preparati mogu da se dodaju prehrambenim proizvodima ako ispunjavaju sledeće zahteve:
1) da se nalaze u Pozitivnoj listi enzimskih preparata iz Priloga br. 1 koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo;
2) da odgovaraju zahtevima iz čl. 8 do 12 ovog pravilnika i Posebnim uslovima kvaliteta za enzimske preparate iz Priloga br. 2 koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo;
3) da se dodaju proizvodima u najmanjoj količini koja je tehnološki opravdana, ako ona odgovarajućim propisom nije ograničena.
Član 14
Enzimski preparati moraju biti pod stalnim nadzorom Savezne komisije za aditive.
Član 15
Enzimski preparati mogu da se stavljaju u promet samo ako na omotu ili kontejneru imaju čitko, jasno i neizbrisivo navedene sledeće podatke:
1) komercijalni naziv (ako ga proizvod ima) i naziv koji se sastoji iz trivijalnog ili klasifikacionog naziva i porekla enzimskog preparata prema Pozitivnoj listi enzimskih preparata iz Priloga br. 1;
2) naziv i sedište proizvođača ili subjekta koji je proizvod upakovao (ako proizvod ne pakuje proizvođač) ili uvoznika i distributera, kao i zemlju porekla ako je proizvod uvezen;
3) podatke o tipu enzimskog preparata (izolovani enzimi, delovi ćelija ili cele ćelije);
4) specifične nazive aktivnih komponenti;
5) aktivnost enzimskog preparata u jedinicama aktivnosti ili izraženu kao količina enzimskog preparata koju je potrebno dodati određenoj količini namirnice da bi se dobio željeni efekat;
6) u slučaju mešavine enzimskog preparata sa drugim supstancama ili materijalima iz člana 7 ovog pravilnika naziv svake dodate supstance ili materijala, a za aditive naziv ili E broj, po opadajućem redosledu u odnosu na masu;
7) naznaku “za korišćenje u hrani”, ili specifičnije obaveštenje o nameni;
8) oznaku serije (lot);
9) neto-količinu (masu ili zapreminu) proizvoda;
10) rok trajanja ili oznaku “upotrebljiv do” (mesec i godina);
11) posebne uslove čuvanja i upotrebe, ako je potrebno;
12) uputstvo za upotrebu, ako bez njega ne bi bila moguća pravilna upotreba preparata;
13) druge podatke od interesa za korisnika.
Član 16
Odredbe člana 15 ovog pravilnika ne utiču na primenu propisa i standarda koji se odnose na označavanje, merenje i granice odstupanja od deklarisane količine, kao i propisa kojima se reguliše klasifikacija, pakovanje, označavanje i transport opasnih supstanci kada se odnose na enzimske preparate.
Član 17
Genetski modifikovani enzimski preparati u svom nazivu ili opisu moraju da imaju navedene taksonomske i genetske podatke o mikroorganizmu domaćinu i unetom genetskom materijalu.
Genetski materijal ne sme da sadrži gene koji kodiraju faktore virulencije, proteinske toksine i enzime koji mogu da budu uključeni u sintezu mikotoksina ili drugih nepoželjnih supstanci.
Genetski materijal ne sme da potiče od organizama koji su poznati kao nutritivni alergeni (riba, ljuskari, kikiriki, jezgrasto voće, soja, mleko, jaja, pšenica i dr.).
Genetski modifikovani enzimski preparati ne smeju da sadrže proteine koji inaktiviraju antibiotike, niti DNK sposobnu da transformiše mikroorganizme u smislu širenja rezistencije na antibiotike.
Genetski modifikovani enzimski preparati moraju da budu vidno obeleženi.
Član 18
Enzimski preparati iz Pozitivne liste enzimskih preparata iz Priloga br. 1 koji potiču iz mikrobiološkog izvora koji nije naveden u Pozitivnoj listi, mogu da se stave u promet samo na osnovu pozitivnog mišljenja Savezne komisije za aditive.
Član 19
Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaju da važe odredbe čl. 26, 27 i 34 Pravilnika o kvalitetu aditiva za prehrambene proizvode (“Službeni list SFRJ”, br. 39/89).
Član 20
Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u “Službenom listu SRJ”.

Prilog br. 1
Pozitivna lista enzimskih preparata

1 Klasifikacija i nomenklatura enzima data je prema preporukama The Nomenclature Committee of the International Union of Biochemistry (IUB).
2 Invertaza se pored svojih enzimskih svojstava koristi i kao aditiv za prehrambene proizvode (E 1103) i njena upotreba, kao takve, može da bude regulisana drugim propisima.
* Genetski modifikovan organizam. Organizam donor ima oznaku “d-” ispred imena.

Prilog br. 2
Posebni uslovi kvaliteta za enzimske preparate

prilog.doc