Propisi  |  

Član 1
Ovom uredbom uređuju se zakonske merne jedinice koje nisu obuhvaćene Međunarodnim sistemom jedinica (Systeme International d ׳Units, SI), a koje se mogu koristiti u Republici Srbiji, u skladu sa zakonom kojim se uređuju poslovi metrologije, kao i način njihove upotrebe. Odredbe ove uredbe ne odnose se na merne jedinice koje se upotrebljavaju u oblasti vazdušnog, vodnog i železničkog saobraćaja, a koje su različite od onih čija je primena obavezna na osnovu ove uredbe, ako je upotreba takvih jedinica predviđena međunarodnim konvencijama i ugovorima koji obavezuju Republiku Srbiju.

Član 2
Pojedini pojmovi u smislu ove uredbe imaju sledeće značenje: 1) zakonske merne jedinice su merne jedinice čija primena je obavezna u Republici Srbiji i koje se upotrebljavaju za izražavanje veličina; 2) pokazivanje je izražavanje veličine u zakonskim mernim jedinicama; 3) dodatno pokazivanje je još jedno ili više pokazivanja veličine u mernim jedinicama koje nisu zakonske merne jedinice, a koje je pridruženo pokazivanju.

Član 3

Zakonske merne jedinice su navedene u Prilogu – Zakonske merne jedinice (u daljem tekstu: Prilog), koji je odštampan uz ovu uredbu i čini njen sastavni deo. Zakonske merne jedinice iz stava 1. ovog člana obavezno se koriste pri upotrebi merila, obavljanju merenja i pokazivanju veličina izraženih u mernim jedinicama.

Član 4

Upotreba dodatnih pokazivanja je dozvoljena. Izuzetno, upotreba dodatnih pokazivanja nije dozvoljena na merilima za koja je u propisanim metrološkim zahtevima propisana upotreba samo zakonske merne jedinice. Pokazivanje izraženo mernim jedinicama propisanim ovom uredbom mora biti dominantno i mora se izraziti karakterima koji nisu veći od onih za odgovarajuće pokazivanje u jedinicama datim u Prilogu ove uredbe.

Član 5

Način pisanja mernih jedinica mora biti u skladu sa standardima SRPS ISO 31, SRPS ISO 1000. Član 6 Upotreba zakonskih mernih jedinica iz ove uredbe nije obavezna za: 1) proizvode i opremu koji se već nalaze na tržištu, odnosno u upotrebi do dana stupanja na snagu ove uredbe; 2) komponente i delove proizvoda i opreme koji su neophodni za dopunu ili zamenu komponenata ili delova proizvoda i opreme iz tačke 1. ovog stava. Izuzetno, pokazivači na merilima, odnosno pokazivanje merila mora biti isključivo u zakonskim mernim jedinicama.

Član 6

Upotreba zakonskih mernih jedinica iz ove uredbe nije obavezna za: 1) proizvode i opremu koji se već nalaze na tržištu, odnosno u upotrebi do dana stupanja na snagu ove uredbe; 2) komponente i delove proizvoda i opreme koji su neophodni za dopunu ili zamenu komponenata ili delova proizvoda i opreme iz tačke 1. ovog stava. Izuzetno, pokazivači na merilima, odnosno pokazivanje merila mora biti isključivo u zakonskim mernim jedinicama.

Član 7

Danom stupanja na snagu ove uredbe prestaje da važi Uredba o zakonskim mernim jedinicama („Službeni list SCG“, broj 10/06).

Član 8

Ova uredba stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

Prilog

ZAKONSKE MERNE JEDINICE
1. Osim mernih jedinica koje su obuhvaćene Međunarodnim sistemom jedinica (u daljem tekstu: SI jedinice) i koje su navedene u tački 2. ovog priloga, u Republici Srbiji se mogu koristiti i sledeće merne jedinice: 1.1. Jedinice i nazivi čija je upotreba dozvoljena samo u specifičnim oblastima, i to:

Veličina Jedinica
Naziv Oznaka Vrednost
jačina optičkih sistema dioptrija 1 dioptrija = 1 m-1
masa dragog kamenja karat 1 karat = 2×10-4 kg
površina zemljišta ar hektar a ha 1 a = 100 m2 1 ha = 104 m2
dužinska masa tekstilnog vlakna i konca teks tex 1 tex = 10-6 kg•m-1
krvni pritisak i pritisak drugih telesnih tečnosti milimetar živinog stuba mm Hg 1 mm Hg = 133,322 Pa
površina efektivnog preseka barn b 1 b = 10-28 m2

Predmeci i njihove oznake, navedeni u tabeli u tački 2. podtačka 2.3. ovog priloga, mogu se upotrebljavati zajedno sa jedinicama i oznakama iz tabele navedene u tački 1. podtačka 1.1. ovog priloga, izuzev jedinice milimetar živinog stuba i njene oznake.

1.2. Jedinice definisane na osnovu SI jedinica ali nisu ni njihovi decimalni umnošci ni delovi:

Veličina Jedinica
Naziv Oznaka Vrednost
Ugao u ravni Obrt* 1 obrt = 2 pi/rad
Grad, gon gon 1 gon = pi/200 rad
Stepen (uhani)  ° 1 stepen = pi/180 rad
Minuta ** (ugaona)  ’ 1 minuta = pi/10800 rad
Sekunda (ugaona)  ” 1 sekunda = pi/648000 rad
Vreme Minuta 1 min = 60 s
Sat, čas 1h = 3600s
dan 1d=86400 s

Predmeci navedeni u tabeli u tački 2. podtačka 2.3. ovog priloga jedino se mogu upotrebljavati uz nazive „grad“ i „gon“ i oznaku „gon“.

1.3. Jedinice koje se koriste sa SI jedinicama, a čije su vrednosti u SI jedinicama dobijene eksperimentalno:

Veličina Jedinica
Naziv Oznaka Definicija
Energija elektronvolt eV Elektronvolt je kinetička energija koju primi elektron pri prolazu kroz polje potencijalne razlike od 1 V u vakuumu.
Masa unificirana jedinica atomske mase u Unificirana jedinica atomske mase jednaka je 1/12 mase atoma 12C.

Predmeci i njihove oznake, navedeni u tabeli u tački 2. podtačka 2.3. ovog priloga, mogu se
upotrebljavati zajedno sa jedinicama i oznakama iz tabele navedene u tački 1. podtačka 1.3.
ovog priloga.

2. SI jedinice i njihovi decimalni umnošci i delovi

2.1. Osnovne SI jedinice:

Veličina Jedinica
Naziv Oznaka
Dužina metar m
Masa kilogram kg
Vreme sekunda* s
električna struja amper A
termodinamička temperatura kelvin K
količina supstance mol mol
svetlosna jačina (jačina svetlosti) kandela cd

Dozvoljena je upotreba i naziva „sekund“

Definicije osnovnih SI jedinica:

Jedinica dužineJedinica dužine je metar. Metar je dužina putanje koju u vakuumu pređe svetlost za vreme od
1/299 792 458 sekunde.

(17. Generalna konferencija za tegove i mere – General Conference on Weights and Measures – CGPM /1983/,  Rezolucija 1)

Jedinica mase

Jedinica mase je kilogram. Kilogram je jednak masi međunarodnog prototipa kilograma. (3. CGPM (1901), stranica 70 u izveštaju konferencije)

Jedinica vremena

Jedinica vremena je sekunda. Sekunda je trajanje od 9 192 631 770 perioda zračenja koje odgovara prelazu između dva hiperfina nivoa osnovnog stanja atoma cezijuma 133. (13. CGPM (1967), Rezolucija 1)

Jedinica električne struje

Jedinica struje je amper. Amper je stalna električna struja koja bi, kada bi se održavala u dva prava paralelna provodnika, neograničene dužine i zanemarljivo malog kružnog poprečnog preseka, koji se nalazi u vakuumu na međusobnom rastojanju od jednog metra, prouzrokovala među tim provodnicima silu jednaku 2 x 10-7 njutna po metru dužine.

(Međunarodni komitet za tegove i mere, International Committee for Weights and Measures – CIPM (1946), Rezolucija 2 odobrena na 9. CGPM (1948))

Jedinica termodinamičke temperature

Jedinica termodinamičke temperature je kelvin. Kelvin je termodinamička temperatura koja je jednaka 1/273,16 termodinamičke temperature trojne tačke vode.

Ova definicija se odnosi na vodu sa izotopskim sastavom definisanim sledećim odnosima količine supstancije: 0,00015576 mola 2H po molu 1H, 0,0003799 mola 17O po molu 16O i 0,0020052 mola 18O po molu 16O.

(13. CGPM (1967), Rezolucija 4 i 23. CGPM (2007), Rezolucija 10)

Jedinica količine supstance

Jedinica količine supstance je mol. Mol je količina supstance sistema koji sadrži toliko
elementarnih čestica koliko ima atoma u 0,012 kilograma ugljenika 12.
Kada se upotrebljava mol, navode se elementarne čestice koje mogu biti atomi, molekuli, joni, elektroni i druge čestice ili određene grupe tih čestica.
(14. CGPM (1971), Rezolucija 3)

Jedinica svetlosne jačine (jačine svetlosti)

Jedinica svetlosne jačine (jačine svetlosti) je kandela. Kandela je svetlosna jačina (jačina svetlosti), u određenom pravcu, izvora koji emituje monohromatsko zračenje frekvencije 540 x 10 12 herca i čija je jačina zračenja u tom pravcu 1/683 vata po steradijanu.

(16. CGPM (1979), Rezolucija 3)

1.1.1. Posebno ime i oznaka SI jedinice za temperaturu za izražavanje Celzijusove temperature:

Veličina Jedinica
Naziv oznaka
Celzijusova temperatura stepen Celzijusa °C

Celzijusova temperatura je definisana kao razlika dve termodinamičke temperature T i To (t = T – To), gde je To = 273,15 K. Temperaturni interval ili razlika temperatura može se izraziti u kelvinima ili stepenima Celzijusa.

2.2. Izvedene SI jedinice

2.2.1.Opšte pravilo za izvedene SI jedinice
Jedinice koje su koherentno izvedene iz osnovnih SI jedinica, date su kao algebarski izrazi u obliku proizvoda stepenovanih osnovnih SI jedinica.

2.2.2. Izvedene SI jedinice sa posebnim nazivima i oznakama

Veličina Jedinica Izraženo
Naziv Oznaka Drugim jedinicama SI Osnovnim jedinicama SI
frekvencija herc Hz s-1
sila njutn N m•kg•s-2
pritisak, naprezanje paskal Pa N/m2 m-1•kg•s-2
energija, rad, količina toplote džul J N•m m2•kg•s-2
snaga,(*) fluks zračenja vat W J/s m2•kg•s-3
naelektrisanje, količina elektriciteta kulon C s•A
električni potencijal, razlika električnog potencijala, napon, elektromotorna sila volt V W/A m2•kg•s-3•A-1
električna otpornost om Ω V/A m2•kg•s-3•A-2
električna kapacitivnost farad F C/V m-2•kg-1•s4•A2
električna provodnost simens S A/V m-2•kg-1•s3•A2
magnetski fluks veber Wb V•S m2•kg•s-2•A-1
magnetska indukcija tesla T Wb/m2 kg•s-2•A-1
induktivnost henri H Wb/A m2•kg•s-2•A-2
svetlosni fluks lumen lm cd•sr cd
osvetljenost luks lx lm/m2 m-2•cd
aktivnost radioaktivnog izvora bekerel Bq s-1
apsorbovana doza, specifična predata energija, kerma grej Gy J/kg m2•s-2
ekvivalentna doza sivert Sv J/kg m2•s-2
katalitička aktivnost katal kat mol•s-1
ugao u ravni radijan rad m•m-1 = 1
prostorni ugao steradijan sr m2•m-2 = 1

*Posebni nazivi za jedinicu snage su: volt-amper (oznaka VA) koja se koristi za izražavanje prividne snage naizmenične električne struje i „var“ (oznaka var) koja se koristi za izražavanje reaktivne električne snage.

Jedinice koje su izvedene iz osnovnih SI jedinica mogu se izraziti u jedinicama navedenim u ovom prilogu.

Izvedene SI jedinice, posebno se mogu izraziti posebnim nazivima i oznakama datim u tabeli u tački 2. podtačka 2.2.2. ovog priloga, na primer, SI jedinica za dinamičku viskoznost može se izraziti kao m-1·kg·s-1 ili N·s·m-2 ili Pa·s.

2.3. Predmeci i njihove oznake koji se koriste za označavanje određenih decimalnih umnožaka i delova:

Faktor Predmetak Oznaka
1024 jota Y
1021 zeta Z
1018 eksa R
1015 peta P
1012 tera T
109 giga G
106 mega M
103 kilo k
102 hekto h
101 deka da
10-1 deci d
10-2 centi c
10-3 mili m
10-6 mikro μ
10-9 nano n
10-12 piko p
10-15 femto f
10-18 ato a
10-21 zepto z
10-24 jokto y

Nazivi i oznake decimalnih umnožaka i delova jedinice mase obrazuju se stavljanjem predmetaka ispred naziva „gram“ i njihovih oznaka ispred oznake „g“.

Ako je izvedena jedinica izražena u obliku količnika, njeni decimalni umnošci ili delovi se mogu odrediti pridodavanjem predmetka jedinici u brojiocu ili imeniocu, ili u oba.

Upotreba kombinovanih predmetaka, odnosno predmetaka obrazovanih stavljanjem jedno uz drugo nekoliko gore navedenih predmetaka, nije dozvoljena.

2.4. Posebno dozvoljeni nazivi i oznake decimalnih umnožaka i delova SI jedinica:

Veličina Jedinica
Naziv Oznaka Vrednost
zapremina litar l ili L 1l = 1 dm3 = 10-3m3
masa tona t 1 t = 1 Mg = 103kg
pritisak bar bar 1 bar = 105Pa

Predmeci i njihove oznake, navedeni u tabeli u tački 2. podtačka 2.3. ovog priloga, mogu se upotrebljavati zajedno sa jedinicama i oznakama iz tabele u tački 2. podtačka 2.4. ovog priloga.

2. Kombinovane merne jedinice Kombinacijom mernih jedinica iz ovog priloga obrazuju se kombinovane merne jedinice.

Napravi novu temu u “Pravilnici”

Napišite komentar



<a href="" title="" rel="" target=""> <blockquote cite=""> <code> <pre> <em> <strong> <del datetime=""> <ul> <ol start=""> <li> <img src="" border="" alt="" height="" width="">