Ovaj Priručnik laboratorijskih (hemijskih) metoda za ispitivanje i preglede životnih namirnica zajedničko je delo gotovo svih naših sanitarnih hemičara i lekara higijene ishrane. Higijenske ustanove, civilne i vojne, omogućile su u svojim laboratorijama i svojim stručnim kadrovima proveravanja i ispitivanja raznih hemijskih metoda. Ta proveravanja sprovođena su pojedinačnim ili ekipnim radom stručnjaka i specijalista, a dalji rezultati tih ispitivanja su saopštavani i iznošeni na diskusiju na širim zajedničkim sastancima i konferencijama radi konačnog redigovanja i usvajanja.

Prvi sastanak sanitamih hemičara i lekara higijeničara ishrane u Zagrebu (1948 g.), a potom konferencija, skoro kongres po svome obimu, značaju i po broju učesnika u Opatiji (1950 g.), stvorili su i oformili materiju za ovaj Priručnik za hemijske metode pregleda i ispitivanja životnih namirnica.

Putem posebnih i kolektivnih referata, pojedinaca i ustanova, laboratorijskih proveravanja, zajedničkih plodnih diskusija donošeni su zaključci, odbacivane su ili usvajane pojedine metode. Prihvaćene metode morale su biti ne samo tačne i sigurne već i praktično primenljive u našim laboratorijama, sa našim materijalnim mogućnostima i kadrovima.
Svi zaključci konferencija bili su jedinstveni u tome da je izdavanje ovakvog jednog priručnika nužno i hitno. Naša hemijska laboratorijska literatura je vrlo oskudna, praktično gotovo ne postoji. Strani priručnici su unosili još veći haos u izboru metoda, jer su se naši stručnjaci služili uglavnom onim metodama čijim su stranim jezikom vladali.

Krajnje je vreme da se naši laboratorijski radnici i naše laboratorije obezbede osnovnim priručnicima za laboratoriski rad. Pokušaj da se izvesne hemijske metode odomaće kod nas zahteva stvaranje preduslova za izradu i usvajanje standardnih laboratorijskih metoda kako za hemijska tako i za bakteriološka, parazitološka i biohemijska istraživanja, što čini osnovu za pravilan i uspešan laboratorijski i naučni rad. Potreba za standardnim metodama u naučnim krugovima celoga sveta davno je već poznata; postoji čak i tendencija da se na tome polju postigne internacionalni sporazum u izboru i usvajanju bar izvesnih zajedničkih standardnih metoda.

Bivši Savet za narodno zdravlje i socijalnu politiku FNRJ shvatio je ovu nužnost,te je svojom materijalnom pomoći omogućio ne samo stvaranje ovog Priručnika već i održavanje preliminarnih konferencija i sastanaka, sa masovnim učešćem naših stručnjaka iz cele zemlje. U tom cilju obrazovan je redakcioni odbor pri Saveznoj sanitarnoj inspekciji (koji se podelio na bakteriološko-parazitološki i hemijski) za redigovanje i izdavanje Priručnika. Savet je podneo sve troškove za autorske honorare, redakciju, a delimično je pomogao materijalno i štampanje, čime je omogućio nisku i pristupačnu ceniu ovog Priručnika, da ga mogu nabaviti ne samo sve naše laboratorije već i svaki laboratorijski radnik.

Priručnik hemijskih laboratoriskih metoda za pregled životnih namirnica namenjen je širokoj grupi laboratoriskih radnika i organima koji vrše kontrolu životnih namirnica u sanitarnim inspekcijama, veterinarskim ustanovama, fabričkim laboratorijama, zavodima za unapređenje prehrambenih proizvoda, higijenskim zavodima i stanicama. Na izradi ovih metoda radili su lekari-higijeničari, bromatolozi, sanitarni hemičari, veterinari, agronomi, biolozi, praktičari i tehnički rukovodioci iz preduzeća i fabrika životnih namirnica, civilni i vojni zajedno. Pred ložene metode su diskutovane, praktično proveravane i usvajane u užim stručnim komislijama i sa obrazloženjima iznošene pred šire forume.

Redakcioni odbor je zastupao gledište da bi ovaj Priručnik bio nepotpun ako izvesne važne životne namirnice, kao mleko i mlečni proizvodi, meso i mesne prerađevine, ne bi bile obrađene ne samo hemijskim već i bakteriološkim metodama, radi potpunije ocene higijenske ispravnosti i kvaliteta, te je uneo i izvesne bakteriološke metode koje su u konkretnim slučajevima nerazdvojne od hemijskih.

Priručnik za laboratorijske hemijske metode namenjen je dosta disparatnoj grupi hemičara (tehnologa, hemičara i farmaceuta) koji dolaze sa tri razna fakulteta, zatim mladim kadrovima, početnicima, studentima hemije, farmacije, medicine, veterine i agronomije, učenicima srednjih medicinskih škola, farmaceutskih, poljoprivrednih i veterinarskih, koji će se baviti laboratorijskim pregledima životnih namirnica, laborantima higijenskih zavoda i stanica zdravstvenih i veterinarskih ustanova, fabrika konzervi, većih klanica, mlekara itd., kao i organima sanitarne inspekcije i kontrolorima životnih namirnica.

Usled takve namene izvesna poglavlja važnijih životnih namirnica obrađena su skoro udžbenički: metode su apširnije opisane, izvesni pojmovi hemije i higijenske ispravnosti detaljnije izneti i definisani, pa i organoleptičke osobine važnijih životnih namirnica takođe su rezimirane. Otuda su tolerisana izvesna ponavljanja koja su doprinosila da svako poglavlje čini jednu celinu.

Smatrali smo, takođe, da je bilo potrebno popuniti ovaj Priručnik metodama za raspoznavanje glavnih štetočina životnih namirnica, koje je obradio naš poznati stručnjak dr Pavle Vukasović.

Kako je ovo prvi priručnik ove vriste na našem jeziku i od naših autora, moguće je da će imati izvesnih nedostataka i propusta. Zatim, nauka napreduje, nove metode se uvode i publikuju, i one mogu biti preciznije i pristupačnije, i lakše izvodljive. Zato je na kraju Priručnika dodat izvestan broj praznih stranica, da bi se na taj način omogućila što šira saradnja svih onih koji se budu ovim Priručnikom služili, i koji će u toku svoga rada beležiti svoje primedbe i eventualne predloge koje bi iznosili na stručnim sastancima ili dostavljali redakcionom odboru (Higijenski institut NRS, Beograd).

Redakcioni odbor zahvaljuje svojim mnogobrojnim saradnicima i konsultantima, a naročito dr Božidaru Vajiću, dr Aleksandru Damanskom, dr Mirku Šipki i sanitarnom hemičaru Stanimiru Sibaliću, koji su neprekidnim savetima i svesrdnim zalaganjem znatno pripomogli da se ovaj Priručnik sredi i okonča.

Bivši Savet za narodno zdravlje i socijalnu poiitiku FNRJ, a naročito dr Voja Đukanović i dr Grujica Zasković, pomoćnici pretsednika Saveta, omogućili su svojim zauzimanjem sve pripreme, obradu i štapanje ovog Priručnika, koji uglavnom njima duguje zahvalnost za svoju pojavu.

Radi jezičke jednoobraznosti Priručnika, pošto su autori iz raznih krajeva naše zemlje i pisali raznim dijalektima, rešeno je da se Priručnik štampa ekavski i latinicom. Ovu korekciju je izvršio profesor Radosav Medenica kao jezički i tehnički redaktor, na čemu smo mu vrlo zahvalni.

Tom prilikom su izmenjeni izvesni izrazi i nazivi da bi bili isti kroz celu knjigu, što je izazvalo izvesne primedbe od pojedinih autora.
Kao saradnici su smatrani svi oni koji su pisali referate, proveravali izvesne hemijske metode i aktivno učestvovali u komisijama za donošenje zaključaka pri izboru hemijskih metoda.

Bivša Savezna komisija za higijenu ishrane pri Saveznoj sanitarnoj inspekciji obradila je izvesne predloge za standarde i propise kvaliteta, koji su štampani na kraju knjige. U međuvremenu Savezna komisija za standardizaciju usvojila je izvesne od tih predloga, sa nekim izmenama, kao stalne Jugoslovensike standarde, kao npr. za mleko, maslac i sve voćne poluprerađevine i prerađevine. Ovi su Standardi takođe štampani na kraju Priručnika, na čemu zahvaljujemo Saveznoj komisiji za standardizaciju za dozvolu preštampavanja tih Standarda. Predlozi standarda ostaju kao orijentacioni, utoliko pre što oni sadrže izvesne norme, kao bakteriološke norme mleka, sira i sl., neophodne, po našem mišljenju, za ocenu higijenske ispravnosti životnih namirnica.

Na kraju Priručnika štampani su takođe i zakonski propisi koji regulišu kontrolu živtotnih namirnica i njihove standarde. Ovi zakonski propisi — koji su u toku vremena pretrpeli izvesne izmeme — popravIjeni su, tako da su štampani u svojoj poslednjoj redakciji. Izvršena anketa kod svih hemijskih laboratorija higijenskih ustanova o formi, i načinu izlaganja hemijskih metoda u Priručniku pripomogla je da se usvojii jedinstven način izlaganja hemijskih metoda kroz ceo Priručnik. Usvojeni način izlaganja se sastoji u sledećem redosledu: definicija, uzimanje uzoraka, uobičajene neispravnosti koje se sretaju i na koje treba misliti, sva važnija ispitivanja koja treba obaviti, kao i red kojim treba ići pri analizi i, najzad, prosuđivanje i ocena.

KOMISIJE ZA IZBOR LABORATORISKIH HEMIJSKIH METODA ZA PREGLED I ISPITIVANJE ŽIVOTNIH NAMIRNICA

1. Komisiju za izbor hemijskih metoda za pregled pijaćih voda sačinjavali su: dr Borivoje Vračarić, dr Miroslav Radovanović, ing. Kosta Vasiljević, ing. Miodrag Zđravković, dr Marija Belović, prof. Franjo Bulić, ing. Rajmund Bačić, ing. Mirka Mladina, san. hem. Ragib Halibašić i ing. Mikieli.
Osnova za diskusiju bili isu referati i predlozi ing. Luke Dančevića, šefa Odeljenja voda Centralnog higijenskog zavoda u Zagrebu, i predlozi Vojnog higijenskog zavoda u Beogradu. Ove su metode rađene i obrađene kolektivno, od više stručnjaka.
2. Komisija za hemijske metode ispitivanja brašna i hleba: dr Aleksandar Damanski, prof. Dorđe Grujić, dr Aleksandar Šenborn, dr Božidar Vajić, san. hem. Musafija Majer i ing. France Jemejćič.
Referati prve trojice stručnjaka poslužiili su kao baza za diskusiju i izbor predloženih metoda.
3. Komisija za izbor metoda za ispitivanje poluprerađevina i prerađevina voća: referent prof. Melli.ta Urh, ing. Milka Letonja, ing. Milan Simić, ing. dr Budimir Majhofer, ing. Petar Šterić, dr Velimir Šulc, ing. Vladimir Smolčić, ing. Dragutin Horgaš i san. hem. Musafija Majer.
Definitivnu obradu ovih metoda dao je dr Božidar Rogina, a uskladila formu izlaganja mr. ph. Jelica Momirović.
4. Komisija za izbor hemijskih metoda za pregled i ispitivanje mleka i mlečnih proizvoda: dr Momčilo Mokranjac, dr Radošević, dr Aleksandar Ristić, ing. Milka Letonja, i referenti: dr Mirko Šipka i ing. Stanoje Starčević.
Definitivnu obrađu ovih metoda dali su dr Božidar Vajić, dr Mirko Francetić i dr Matija Kovačević.
5. Komisija za izbor hemijskih metoda za pregled i ispitivanje masti i ulja: referent dr Božidar Vajić, dr Radošević, ing. France Jernejčič, ing. Darinka Nikolić i san. hem. M. Manase.

Definitivno je obradio ove metode dr Božidar Vajić.

U Beogradu Urednik,
maja 1954 Đr Milan Mitrović

SADRŽAJ

ANALIZA MLEKA I MLEČNIH PROIZVODA
Mleko
Vrste mleka
Osobine mleka
Uzimanje i pripremanje uzoraka za analizu
Tok analize mleka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled mleka
Određivanje specifične težine mleka
Određivanje specifične težine u progrušalom mleku
Određivanje specifične težine seruma
Određivanje refrakcije seruma (po Ackermann-u)
Izračunavanje pojednostavljene konstante molekularne koncentracije
Određivanje masti
Određivanje masti po Gerber-u
Određivanje suvog ostatka (tvari)
Izračunavanje specifične težine suvog ostatka i % masti u suvom ostatku
Određivanje materija sa azotom (dušikom)
Određivanje proteina formol-titracijom (tzv. aldehidni broj)
Određivanje čistih proteina
Određivanje laktoze
Gravimetrijsko određivanje

Titrimetrijsko određivanje
Određivanje po Bertrand-u
Direktno titrisanje bakarnog oksidula
Polarimetrijsko određivanje
Refraktometrijsko određivanje
Određivanje pepela
Određivanje hlorida
Dokazivanje poremećaja u sekreciji mleka
Alizarol-proba
Bromitol-proba
Proba na katalazu
Izračunavanje hlor-šećernog broja
Određivanje svežine mleka
Određivanje kiselinskog stepena
Alkoholna proba
Alizarolna proba
Proba kuvanjem
Dokazivanje dodatka vode
Dokazivanje i određivanje nitrata
Izračunavanje dodatka vode iz količine suvog ostatka bez masti
Izračunavanje dodatka vode iz sniženja temperature smrzavanja
Pretrage na higijensku ispravnost
Određivanje prljavštine
Određivanje sedimenta (proba po Tromsdorff-u)
Proba na reduktaze po Schardinger-u
Dokazivanje pasterizacije mleka
Reakcija na peroksidaze
Reakcija na fosfataze

Dokazivanje sredstava za konzervisanje
Dokazivanje natrijevog karbonata ili bikarbonata
Dokazivanje formalina po Riegel-u
Dokazivanje vodonikovog superoksida
Falsifikovanje mleka
Primeri analiza i zaključaka
Pregled nastalih promena kod falsifikovanog mleka
Izračunavanje stepena falsifikovanja
Na osnovu poznatog sastava kontrolnog mleka
Bez poznatog sastava kontrolnog mleka
Prosuđivanje rezultata
Kiselo mleko
Uzimanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje masti
Određivanje kiseline
Prosuđivanje
Kondenzovano mleko
Prosečni sastav kondenzovanog mleka
Uzimanje i pripremanje uzoraka za analizu
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje vode i suvog ostatka (tvari)
Određivanje masti
U kondenzovanom mleku bez šećera
U kondenzovanom mleku sa šećerom
Određivanje kiselosti
Određivanje laktoze i saharoze redukcijom Fehling-ova rastvora
Pripremanje rastvora
Određivanje laktoze
Određivanje saharoze
Izračunavanje stepena koncentracije kondenzovanog mleka

Prosuđivanje
Mleko u prahu
Prosečni sastav mleka u prahu
Uzimanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje kiselinskog stepena
Određivanje vode
Određivanje masti
Određivanje masti po Gerber-u
Određivanje masti po Roese-Gotlieb-u
Određivanje proteina
Određivanje laktoze
Ispitivanje topljivosti
Dokazivanje vrste upotrebljenog mleka
Prosuđivanje
Pavlaka (vrhnje)
Prosečni sastav pavlake (vrhnja)
Uzimanje i priprema uzorka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje masti
Po Gerberovoj metodi
Običnim butirometrom za mleko
Specijalnim butirometrom za pavlaku (vrhnje)
Određivanje kiselinskog stepena
Dokazivanje materija za zgušnjavanje
Dokazivanje brašna
Dokazivanje kalcijevog saharata
Dokazivanje želatine i agar-agara

Dokazivanje dodate vode
Prosuđivanje
Sir
Uzimanje i pripremanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje vode
Određivanje masti
Specijalnim butirometrom
Običnim butirometrom
Po Tholstrupp-Pedersen-u
Metoda laborat. Sanit. inspekcije GNO Zagreb
Po Grossfeld-ovoj metodi
Po Schmidt-Bodzynski-Ratzlaff-u
Preračunavanje sadržine masti na suvi ostatak
Određivanje proteina
Određivanje natrijevog hlorida
Određivanje kiseline
Dokazivanje skrobnih materija
Dokazivanje metala na obojenim mestima
Prosuđivanje rezultata
Maslac (buter)
Hemijski sastav maslaca
Uzimanje uzorka i pripremanje za analizu
Običnije neispravnosti

Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje refrakcije
Određivanje vode
Određivanje vode sedimentacijom
Određivanje vode direktnim grejanjem
Određivanje vode sušenjem
Određivanje masti
Određivanje masti po Gottlieb-Roese-ovom principu
Određivanje masti po Grossfeld-u
Određivanje bezmasnog suvog ostatka
Određivanje kazeina
Određivanje laktoze
Određivanje pepela
Određivanje natrijevog hlorida iz bezmasnog suvog ostatka
Neposredno iz maslaca
Reichert-Meissl-ov i Polenske-ov broj
Određivanje Reichert-Meissl-ovog broja
Određivanje Polenske-ovog broja
Zaključci iz Reichert-Meissl-ovog i Polenske-ovog broja
Određivanje kiselinskog stepena
Dokazivanje ukvarenosti
Dokazivanje veštačkih boja
Dokazivanje materija sa skrobom
Dokazivanje sredstava za konzervisanje
Dokazivanje borne kiseline
Dokazivanje salicilne kiseline
Prosuđivanje

Tablica 1. Korekciona tablica za preračunavanje specifične težine punomasnog mleka na temperaturu od 15° C
Tablica 2. Korekciona tablica za preračunavanje specifične težine obranog mleka na temperaturu od 15° C
Tablica 3. Tablica za izračunavanje refrakcije iz specifične težine seruma mleka i izračunavanje količine dodate vode
Tablica 4. Tablica za izračunavanje suvog ostatka mleka iz % masti i specifične težine mleka
Tablica 5. Tablica za izračunavanje laktoze iz količine odmerenog bakarnog oksidula
Tablica 6. Tablica za izračunavanje laktoze po Bertrand-u
Tablica 7. Tablica za izračunavanje laktoze po Bruhns-Weiss-u
Literatura
BAKTERIOLOŠKE PRETRAGE MLEKA I MLEČNIH PRERAĐEVINA I KONTROLA ČISTOĆE MLEKARSKIH APARATA, POSUDA I PRIBORA
Bakteriološka pretraga (analiza) mleka
Uzimanje uzoraka
Uzimanje uzoraka na tržištu radi kontrole higijenske kakvoće mleka
Uzimanje uzoraka u staji odn. mestu proizvodnje
Uređivanje broja mikroba
Određivanje broja mikroba direktnim postupkom, po Breed-u
Određivanje broja mikroba indirektnim postupkom, po Koch-u i određivanje koli-titra i koli-indeksa
Određivanje koli-titra
Određivanje koli-indeksa
Određivanje ćelija u mleku

Volumetrijsko određivanje ćelija u mleku
Direktno brojenje ćelija u mleku
Pretraga na uzročnike tuberkuloze
Mikroskopska pretraga
Pretraga pomoću kulture
Biološki ogled
Pretraga na brucele
Mikroskopska pretraga
Pretraga pomoću kulture
Diferenciranje brucela prema bakteriostatičkom delovanju boja
Biološki ogled
Utvrđivanje zaraženih krava
Brza aglutmacija
Spora (klasična) aglutinacija
Prstenasta mlečna proba
Pretraga na hemolitičke streptokoke
Pretraga na ostale patogene mikrobe
Bakteriološka pretraga kiselog mleka i jogurta
Uzimanje uzoraka
Mikroskopska pretraga
Određivanje koli-titra
Bakteriološka pretraga kondenzovanog mleka
A. Nezaslađenog
Uzimanje uzoraka
Pretraga na sterilnost
Termostatski ogled
B. Zaslađenog
Uzimanje uzoraka
Određivanje broja mikroba
Određivanje mikroba Esherichia-aerogenes
Određivanje broja kvasnica i plesni
Određivanje patogenih mikroba
Prosuđivanje rezultata bakteriološke pretrage
Bakteriološka pretraga mleka u prahu
Uzimanje uzoraka
Određivanje broja mikroba direktnim postupkom
Određivanje broja mikroba indirektnim postupkom
Određivanje pripadnika Esherichia-aerogenes grupe
Određivanje hemolitičkih streptokoka i stafilokoka
Određivanje broja plesni
Prosuđivanje rezultata bakteriološke pretrage
Bakteriološka pretraga pavlake (vrhnja)
Uzimanje uzoraka
Određivanje broja mikroba, koli-titra i koli-indeksa
Dokaz patogenih mikroba
Bakteriološka pretraga sira
Uzimanje uzoraka
Određivanje kvasnica i plesni
Dokaz patogenih mikroba
Pretraga na brucele
Biološki ogled
Postupak kulturom
Pretraga na salmonele
Pretraga na šigele
Pretraga na enterotoksične stafilokoke
Bakteriološka pretraga (analiza) maslaca (butera)
Uzimanje uzoraka
Određivanje kvasnica i plesni
Određivanje sveukupnog broja mikroba
Određivanje indirektnim postupkom
Određivanje direktnim postupkom
Određivanje broja kazeolitiskih mikroba
Određivanje Ešherichia-aerogenes mikroba
Određivanje lipolitičkih mikroba
Prosuđivanje rezultata bakteriološke pretrage
Određivanje čistoće mlekarskih aparata, posuđa i ostalog pribora
Postupak ispiranjem
Određivanje čistoće boca za raspodelu mleka
Određivanje čistoće kanti za raspodelu mleka
Određivanje čistoće mlekarskih aparata i cevi
Postupak uzimanjem otisaka
Postupak uzimanjem brisova
Literatura

MESO I PRERAĐEVINE MESA
Sveže meso
Uzimanje i pripremanje uzoraka za analizu
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Suhomesnate prerađevine
Uzimanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Polutrajno suvo svinjsko meso i slanina
Trajno suvo svinjsko meso
Kobasice
Uzimanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Mesne konzerve
Uzimanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Pripremanje uzoraka za analizu
Organoleptički pregled
Prosečni sastav svežeg mesa
Prosečni sastav kobasica
Metode ispitivanja
Dokazivanje kvarenja
Određivanje reakcije mesa
Određivanje koncentracije vodonikovih jona (pH)
Proba kuvanjem
Dokazivanje sumpor-vodonika
Reakcija na amonijak po Eber-u
Kvantitativno određivanje amonijaka
Dokazivanje kvarenja redukcijom nitrata i metilensikog plavila
Redukcija nitrata
Redukcija metilenskog plavila

Određivanje peroksidnog broja u masti mesnih prerađevina
Ekstrakcija masti
Određivanje peroksidnog broja
Određivanje količine masti u kojoj je određen peroksidni broj i njegovo izračunavanje
Određivanje pojedinih sastojaka
Određivanje vode
Indirektno određivanje vode sušenjem
Direktno određivanje vode destilacijom
Određivanje pepela
Direktno spaljivanje
Spaljivanje s prethodnom ekstrakcijom
Dokazivanje i određivanje kuhinjske soli
Dokazivanje soli
Određivanje količine soli
Određivanje masti
Određivanje celokupnih proteina
Određivanje čistih proteina
Dokazivanje konjskog mesa
Određivanje refrakcije masti
Određivanje jodnog broja
Dokazivanje sredstava za vezivanje
Određivanje skroba u kobasicama (po Mayerhofer-u)
Dokazivanje kazeina
Dokazivanje brašna od soje-pasulja
Dokazivanje ureaze
Mikroskopsko dokazivanje sojinog brašna
Dokazivanje sredstava za konzervisanje
Dokazivanje borne kiseline
Dokazivanje sumporaste kiseline
Dokazivanje formaldehida
Dokazivanje i određivanje nitrita
Uzimanje uzoraka za analizu
Dokazivanje nitrita
Određivanje nitrita
Određivanje nitrita po nemačkom propisu
Određivanje nitrita po engleskom propisu
Dokazivanje veštačkog (umjetnog bojenja)
Dokazivanje falsifikovanja
Dokazivanje i određivanje dodate vode (Federov broj)
Primeri za izračunavanje Federovog broja
Primer za izračunavanje dodate vode u smesi goveđeg i svinjskog mesa (1:1)
Prikazivanje i određivanje brašna (skroba)

Ocenjivanje
Sveže meso
Suhomesnate prerađevine
Mesne konzerve
Kobasice
Sveže kobasice
Polutrajne kobasice
Trajne kobasice
Tabelarni pregled: Sveže kobasice
Tabelarni pregled: Polutrajne kobasice
Tabelarni pregled: Trajne kobasice
Literatura
BAKTERIOLOŠKA ISPITIVANJA MESA I MESNIH PRERAĐEVINA
Sveže meso
Bakteriološka ispitivanja mesa bolesne stoke
Tok laboratorijskog rada
Organoleptički nalaz
Bakteriološka pretraga
Interpretacija rezultata bakteriološke pretrage
Utvrđivanje posmortalnih promena mesa
Tok laboratorijske pretrage
Organoleptički pregled
Interpretacija organoleptičkog nalaza
Bakteriološka pretraga
Fiziko-hemijska pretraga mesa sumnjivog na trulež
Određivanje boje i bistrine ekstrakta mesa
Reakcija odnosno pH mesa
Dokaz amonijaka po Eber-u
Dokaz sumpor-vodonika
Redukcija metilenskog plavila
Interpretacija rezultata pretrage na svežinu odnosno ukvarenost mesa
Utvrđivanje pravilne deklaracije mesa
Dokaz porekla mesa s obzirom na vrstu životinje
Postupak precipitacije belančevina po Uhlenhut-u
Pripreme ekstrakta mesa

Izvođenje reakcije
Utvrđivanje pravilne deklaracije s obzirom na kvalitet i deo tela od kojeg sporni komad mesa potiče
Seckano (kosano) meso
Pretraga na svežinu odnosno kvarenje seckanog mesa
Dokaz falsifikovanja dodavanjem različitih organa ili dodavanjem mesa različitog porekla
Dodavanje vode seckanom mesu
Dodavanje hemijskih sredstava za konzervisanje
Soljeno i salamureno meso
Pregled soljenog i salamurenog mesa
Interpretacija rezultata pretrage
Suhomesnate prerađevine
Pretrage suhomesnatih prerađevina
Dokaz truleži
Stvaranje tirozina
Tehnološke greške
Užeglost (ranketljivost)
Invazija insekata
Pretraga na zagađenost
Bakteriološka pretraga
Biološki ogled na prisustvo toksina u sumnjivim mesnim prerađevinama
Sadržaj soli i nitrita
Kobasice
Pretraga kobasica
Interpretacija rezultata pretrage kobasica
Trulež
Kiselo vrenje
Končasto razvlačenje sadržaja
Osip ovoja
Plesan, invazija insekata, svetlucanje
Užeglost
Pretraga kobasica na sadržaj trihinoznog mesa
Dokaz falsifikovanja kobasica
Falsifikovanje životinjskim tkivima
Sredstva za vezivanje punjenja
Dodavanje vode punjenju kobasica
Bojadisanje kobasica
Mesne konzerve

Pretraga mesnih konzerva
Utvrđivanje uzroka kvarenja mesnih konzerva
Biološka bombaža
Hemijska bombaža
Fizička bombaža
Prividna bombaža
Interpretacija rezultata pretrage
Utvrđivanje netačne deklaracije mesnih konzerva
Literatura
JAJA I KONZERVE OD JAJA
Jaja
Prosečni sastav jaja
Uzimanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje svežine i verovatne starosti jaja
Optičko ispitivanje
Određivanje specifične težine
Proba jezikom
Dokazivanje konzervisanja
Dokazivanja konzervisanja krečom
Dokazivanje konzervisanja vodenim staklom
Dokazivanje konzervisanja parafinom, vazelinom i mašću
Prosuđivanje
Konzerve od jaja
Uzimanje i pripremanje uzoraka
Običnije neispravnosti
Potrebna ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje sadržine vode
Određivanje proteina
Određivanje masti
Dokazivanje brašna, soli i šećera
Dokazivanje ukvarenosti
Određivanje kiselinskog stepena
Određivanje kiselosti eterskog ekstrakta
Kiselinski stepen bezmasnog ostatka
Prosuđivanje
Literatura

MASTI I ULJA
Uzimanje uzoraka
Pripreme uzoraka za analizu
Obične neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Dokazivanje ukvarenosti
Određivanje kiselosti masti
Titracija u smesi alkohola i etera
Titracija u alkoholu
Reakcija na epihidrin-aldehid
Modifikacija Kreiss-ove reakcije po Täufel-u i Sadler-u
Ispitivanje na ketone
Određivanje peroksidnog broja
Dokazivanje i određivanje pojedinih sastojaka
Određivanje vode
Određivanje nemasnih sastojaka
Dokazivanje i određivanje mineralnog (parafinskog) ulja u mastima
Izračunavanje sadržine mineralnih ulja iz broja saponifikacije
Dokazivanje i određivanje sapuna
Kvalitativno dokazivanje
Kvantitativno određivanje
Dokazivanje nikla u hidrisanom ulju
Određivanje mineralnih kiselina
Određivanje opštih važnijih hemijskih i fizičkih konstanti

I. Jodni broj
Određivanje jodnog broja po Hübl-u
Određivanje jodnog broja po Hanus-u
Određivanje jodnog broja po Wijs-u
Određivanje jodnog broja po Margosches-u
Određivanje jodnog broja po Winkler-u
Određivanje titra natrijevog tiosulfata
II. Termo-broj
III. Saponifikacioni broj
Zaključci iz saponifikacionog broja
Određivanje neosapunjivih materija
Određivanje refrakcije
Refraktometarski stepeni nekih masti
Određivanje tačke topljenja masti
Razlikovanje biljnih i životinjskih masti po Fitosterin-acetat metodi
Izdvajanje sterina pomoću digitonina
Dokazivanje fitosterina
Ispitivanje važnijih masti i ulja

I. Životinjske masti
Svinjska mast
Važnije konstante svinjske masti
Određivanje vode u svinjskoj masti prema temperaturi zamućenja
Dokazivanje loja u svinjskoj masti (po Bomer-u)
Priprema glicerida
Priprema masnih kiselina
Određivanje tačke topljenja
Kvantitativno određivanje kokosove masti u svinjskoj
Mikroskopsko ispitivanje svinjske masti
Važnije konstante loja
II. Biljna ulja
Reakcija na biljna ulja po Bellier-u
Ulje od maslina
Važnije konstante masdinovog ulja
Sezamovo ulje
Baudoin-ova furfurol-reakcija
Reakcija po Soltsien-u
Kreiss-ova reakcija na sezamovo ulje
Važnije konstante sezamovog ulja
Ulje od repice
Važnije konstante
Ulje od makovog semenja
Važnije konstante

Ulie od suncokreta
Važnije konstante
Ulje od kukuruznih klica
Važnije konstante
Ulje od koštica tikava (buča)
Važnije konstante
Ulje od semenja pamučike
Helphen-ova reakcija na ulje iz semenja pamučike
Važnije konstante
Ulje od lana
Važnije konstante
Ulje od kikirikija (arašidno)
Važnije konstante
Ulje od soje-pasulja
Važnije konstante
Kokosova mast
Važnije konstante
Margarin
Određivanje vode
Dokazivanje sezamovog ulja
Margarin ne sadrži materije koje se boje crveno sonom kiselinom
Margarin sadrži materije koje se boje crveno
Ostala ispitivanja
Organoleptički pregled
Dokazivanje skroba
Prosuđivanje masti i ulja
Biljne i životinjske masti
Svinjska mast
Ulje od maslina
Margarin
Literatura

VOĆE I PRERAĐEVINE VOĆA
Određivanje neto-težine voćnih prerađevina
Priprema uzoraka za hemijsku analizu
Tok analize voćne prerađevine
Običnije neispravnosti
Važnija ispitivanja
Organoleptički pregled
Određivanje u vodi rastvorljivih i nerastvorljivih sastojaka
Određivanje vode indirektno
Određivanje suve materije
Određivanje pepela
Određivanje šećera
Gravimetrisko određivanje — metoda po Meissl-u
Određivanje direktno reduktivnog šećera — prirodni invert

Titrimetrijsko određivanje
Određivanje direktno reduktivnog šećera — prirodni invert
Određivanje saharoze
Određivanje stupnja kiselosti
Određivanje Ca pektata (Metoda po Grichel-Weiss-u)
Određivanje ukupne količine SO2
U prerađevinama voća
U prerađevinama voća koje me sadrži isparljive kiseline
U prerađevinama voća koje sadrži isparljive kiseline
U poluprerađevinama jagodastih plodova
Dokazivanje veštačkih sladila
Dokazivanje veštačkih boja
Dokazivanje i određivanje konzervansa
Salicilna kiselina
Benzoeva kiselina
Mravlja kiselina
Određivanje zagađenosti u voćnirn prerađevinama
Određivanje peska
Određivanje celuloze u suvom voću i povrću
Određivanje primese Fe u suvom voću i povrću
Pojedinačna određivanja
Određivanje specifične težine voćnih sokova
Određivanje količine ekstrakta u voćnom soku
Određivanje malih količina alkohola u voćnom soku
Određivanje bakra (Cu) u proizvodima paradajza (rajčice)

PŠENICA I PŠENIČNO BRAŠNO
Pšenica
Organoleptička ispitivanja
Ispitivanja kvaliteta
Brašno
Organoleptička ispitivanja
Ispitivanja kvaliteta
Krupica (griz)
Metode ispitivanja
Uzimanje uzoraka
Čistoća pšenice
Hektolitarska težina
Apsolutna težina
Veličina zrna
Staklavost
Farinotom
Farinoskop
Zdravstveno stanje pšenice i brašna
Utvrđivanje zaraženosti plesnima i bakterijama
Paučljivost
Zaraženost glavnicom
Proklijalost
Oštećenje od poljske stenice
Štetočine

Kiselinski stepen
Određivanje pH
Rastvorljive supstancije
Utvrđivanje glavnice raži
Utvrđivanje po Nester-u
Utvrđivanje sredstava za zaprašivanje
Užeglost
Hemijske analize
Vlaga
Pepeo
Sirova celuloza
Vlažni i suvi lepak
Sirovi proteini
Određivanje masti
Pekarska proba
Strane primese
Pesak
Mineralne pnimese
Organske primese
Primesa raži
Primesa kukuruza
Primesa soje
Dokazivanje hemijski tretiranog brašna
Beljenje
Poboljšanje pecivosti

METODE TRAŽENJA I ODREĐIVANJA ŠTETOČINA NAMIRNICA U ŽITIMA I DRUGOJ ZRNASTOJ HRANI, U BRAŠNIMA I PRERAĐEVINAMA BRAŠNA
Štetočine žita i druge zrnaste hrane i njihovih prerađevina
Najvažniji štetni insekti
Štetni insekti tvrdokrilci
Žitni žižak
Pirinčev žižak
Graškov žižak
Žižak sočiva
Žižak pasulja
Veliki brašnar
Mali brašnar
Orizefilus
Sitodrepa
Tenebrioides
Štetni leptiri
Pepeljasti brašneni moljac
Rđasti brašneni moljac
Žitni moljac
Ambarski moljac
Štetni pravokrilci

Rusa
Mrka buba-švaba
Najvažniji štetni pregilj ili grinje
Brašneni pregalj
Metode traženja i utvrđivanja štetočina namirnica
Pregled namirnica radi utvrđivanja zaraženosti insekata i pregljima
Uzimanje uzoraka
Pregled uzoraka u laboratoriji
Laboratorijski pregled raznog zrnevlja
Pregled žita
Pregled pasulja
Pregled graška i sočiva
Pregled ostalih zrnastih namirnica, raznog semenja itd.
Laboratorijski pregled brašna i njemu sličnih namirnica
Pregled raznih testa, peksimita, biskvita i drugih prerađevina brašna
Pregled prostorija radi utvrđivanja da li su zaražene štetočinama
Suzbijanje štetočina namirnica

SANITARNO-HEMIJSKO ISPITIVANJE VODE

A. Terenski pregled
B. Uzimanje uzoraka vode za hemijski pregled
C. Fizičko i fizičko-hemijsko ispitivanje
Temperatura
Boja
Miris
Ukus
Mutež
Reakcija
Određivanje
pH-vrednost
Isparni ostatak
Žareni ostatak
D. Hemijsko ispitivanje
Sumpor-vodonik
Kvalitativno određivanje
Kvantitativno određivanje
Ugljen-dioksid
Uzimanje uzoraka
Kvantitativno određivanje
Kiseonik
Uzimanje uzoraka
„Kiseonik-odmah”
Razlika kiseonika
Kiseonik posle 48 časova
Aktivni hlor
Kvalitativno određivanje
Kvantitativno određivanje
Nitrogen ukupan
Amonijačni nitrogen
Metoda direktne neslerizacije
Metoda destilacije
Albuminoidni nitrogen
Proteidni nitrogen
Nitritni nitrogen
Nitratni nitrogen
Hloridi
Utrošak KMnO4
Alkalitet
Određivanje karbonata i bikarbonata
Tvrdoća

I. Metoda po Blacher-u
II. Metoda po Wartha-Pfeifer-u
III. Metoda po Clark-u
IV. Metoda po Poutron-Boudet-u
Gvožđe
Fero-gvožđe
Feri-gvožđe
Celokupno gvožđe
Mikroskopski pregled

PREDLOZI PROPISA KVALITETA SAVEZNE KOMISIJE HIGIJENE ISHRANE
Predlozi propisa kvaliteta mleka i mlečnih proizvoda
Mleko
Mleko u prahu
Pavlaka (vrhnje)
Sir
Maslac (buter)
Maslo
Predlog propisa kvaliteta mesa i mesnih prerađevina
Svinjsko meso
Goveđe meso
Ovčije meso
Soljeno i salamureno svinjsko meso
Suvo svinjsko meso i slanina
Bekon
Kobasice
Suva i soljena creva za kobasice
Mesne konzerve
Svinjska mast
Goveđi loj za ljudsku ishranu
Predlog propisa kvaliteta prerađevina voća
Poluprerađevine voća
Opšti uslovi
Pulpa
Voćna kaša (srž, mark)
Sirovi voćni sok i sukus
Prerađevine voća
Voćni sokovi
Marmelada
Džem
Kompot
Predlog propisa kvaliteta pšeničnog brašna
Pšenično brašno

JUGOSLOVENSKI STANDARDI
Mleko
Maslac (buter)
P oluprer ađe vine voća
Pulpa
Voćna kaša (srž, mark)
Sirovi voćni sok i sukus
Prerađevine od voća
Voćni sokovi
Marmelada
Džem
Kompot

ZAKONSKI PROPISI, UREDBE I UPUTSTVA
Osnovni zakon o sanitarnoj inspekciji
Uredba zdravstvenom nadzoru nad životnim namirnicama
Uputstvo za izvršenje Uredbe o zdravstvenom nadzoru nad životnim namirnicama

DODATAK
Kemijski elementi, oznake i atomske težine
Simboli glavnih činilaca
Veličine i njihove jedinice
Ostale veličine i mere u običnoj upotrebi
Jedinice temperature i njihov međusobni odnos
Fizičke, hemijske i matematičke konstante i brojevi u običnoj upotrebi
Međusobni odnos raznih veličina i jedinica

Strane mere
INDEKS IMENA AUTORA
INDEKS POJMOVA
POPIS TABELA, TABLICA, PREGLEDA I NUMERIČKI
PODATAKA PO POGLAVLJIMA

Analiza mleka i mlečnih proizvoda
Tablica po Schulze-u: Izračunavanje količine laktoze (kao hidrata) iz refrakcije
Alizarolna proba (po Morres-u): Određivanje progrušalosti mleka prema boji čistog mlečno-kiselog vrenja i kiselinskom stepenu
Tablica za izračunavanje dodatka vode u mleku iz količine suvog ostatka (tvari) bez masti
Tablica za izračunavanje dodate vode iz temperature smrzavanja mleka
Klasificiranje mleka u klase prema vremenu potrebnom za obezbojenje
Primeri analiza falsifikovanog mleka
Pregled nastalih promena kod falsifikovanog mleka
Prosečni sastav kondenzovanog mleka
Prosečni sastav mleka u prahu
Prosečni sastav pavlaike (vrhnja)
Hemijski sastav maslaca (butera)

Reichert-Meissl-ov i Polenske-ov broj kod nekih vrsta masti
Odnos Reichert-Meissl-ovog i Polenske-ovog broja
Tablica 1: Korekciona tablica za preračunavanje specifične težine punomasnog mleka na temperaturu od 15°C
Tablica 2: Korekciona tablica za preračunavanje specifične težine obranog mleka na temperaturu od 15°C
Tablica 3: Tablica za izračunavanje refrakcije iz specifične težine seruma mleka i izračunavanje približne količine dodate vode
Tablica 4: Tablica za izračunavanje suvog ostatka (tvari) mleka iz % masti i specifične težine mleka
Tablica 5: Tablica za izračunavanje lakitoze iz količine odmerenog bakarnog oksidula
Tablica 6: Tablica za izračunavanje laktoze po Bertrand-u
Tablica 7: Tablica za izračunavanje laktoze po Brunns-Weiss-u

Bakteriološka pretraga (analiza) mleka i mlečnih prerađevina i kontrola čistoće mlekarskih aparata, posuđa i pribora
Shema za potreban broj pregledanja vidnih polja pri određivanju broja mikroba u 1 ccm mleka
Diferenciranje brucela prema njihovim biohemijskim svojstvima rezultati bakterioloških ispitivanja radi određivanja kvaliteta maslaca po Nyiredy-u i Szvobodi
Prosečni sastav svežeg mesa
Prosečni sastav kobasica
Sadržina amonijaka u ribljim konzervama
Primeri za izračunavanje Feder-ovog broja
Tehnički uslovi za sveže kobasice
Tehnički uslovi za polutrajne kobasice
Tehnički uslovi za trajne kobasice
Laboratorijska ispitivanja mesa i mesnih prerađevina

Orijentisanje o svežini mesa pirema približnom broju bakterija
Jaja i konzerve od jaja
Prosečan sastav jaja
Predratna klasifikacija jaja za izvoz u Nemačku
Masti i ulja
Obrazac za uzimanje uzoraka masti iz velikih partija
Termo-brojevi (po Toirtelli-u) za neke masti i ulja
Jodni broj za pojedine masti i ulja
Refraktometarski stepen nekih masti i ulja
Određivanje % vode u masti prema temperaturi zamućenja masti
Dokazivanje primesa loja u masti pirema tački topljenja glicerida i razlike tačke topljenja njegovih masnih kiselina

Sadržina kokosove masti u svinjskoj masti
Važnije konstante loja
Važnije konstante maslinovog ulja
Važnije konstante sezamovog ulja
Važnije konstante ulja od repice
Važnije konstante uija od makovog semena
Važnije konstante ulja ođd suncokreta
Važnije konstante ulja od kukuruznih klica
Važnije konstante ulja od koštica tikava (buča)
Važnije konstante ulja iz semenja pamučike
Važnije konstante uija od lana
Važnije konstante ulja od kikirikija (aršidno)
Važnije konstante ulja od soje pasulja
Važnije konstante kokosove masti

Prosečan sastav margarina
Tehnički uslovi za svinjsku mast
Voće i prerađevine voća
Tabela za izračunavanje invertnog šećera po Schoonl-u
Približna količina benzoeve kiseline prema Fe-alaun raatvoru
Pšenica i pšenično brašno
Kvalitet pojedinih vrsta brašna
Dijastatička moć (po Luntner-u)
Norme za kiselinski stepen za normalna brašna
Procentni udeo brašna od raži u brašnu od pšenice (po Neumann-u)

Sanitarno-hemijsko ispitivanje vode
Tabela 1: Indikatori za reakcije vode
Tabela 2: Rastvorlijvost kiseonika na različitim temperaturama u kg/l vode
Tabela 3: Preračunavanje potrošnje kiseonika
Tabela 4 Hlor standardi za 0,01 do 1,0 kg/l Cl2
Tabela 5: Standardi za neslerizaciju
Tabela 6: Standardi nitrogena u mg/l
Tabela 7: Određivanje faktora KMnO4 kada koncentracija KMnO4 ne odgovara n/100
Tabela 8: Odnosi između fenolftaleinskog i metil-oranžovog alkaliteta u prisustvu hidiroksida, karbonata i bikarbonata
Tabela 9: Konverzija stepena
Klasifikacija kvaliteta prema tvrdoći vode u nemačkim stepenima
Tabela 10: Izračunavanje tvrdoće vode metodom po Clark-u
Predlozi propisa kvaliteta Savezne komisije higijene ishrane

Sortiranje bekona
Sastav svežih kobasica
Sastav polutrajnih kobasica
Sastav trajnih kobasica
Termički uslovi za sveže kobasice
Tehnički uslovi za polutrajne kobasice
Tehnički uslovi za trajne kobasice

Kategorije suvih creva
Kategorije soljenih creva
Smeša za punjenje mesnih konzervi
Sastav konzervi: meso s bujonom
Sastav konzervi: gulaš-konzerve
Sastav konzervi: paštetne konzerve
% gubljenja težine mesa prilikom sterilizacije
Označavanje mesnih konzervi
Svojstva svinjske masti
Svojstva goveđeg loja
Sadržaj suve materije u pulpi prema vrsti pulpiranog voća
Označavanje buradi sa pulpom
Sadržina suve materije u voćnoj kaši prema vrsti voća

Označavanje voćne kaše
Sadržaj šećera u sirovom voćnom soku prema vrsti voća
Količina stranih primesa u prerađevinama voća
Dozvoljena kiselost brašna
Jugoslovenski standardi
Uzimanje uzoraka mleka iz kanti
Uzimanje uzoraka mleka iz boca
Sadržina suve materije u pulpi prema vrsti pulpiranog voća
Oznake pulpe
Sadržaj suve materije u voćnoj kaši prema vrsti voća
Sadržaj šećera (invartnog) u sirovom voćnom soku prema vrsti voća
Zakonski propisi, uredbe i uputstva
Osobine pojedinih tipova pšeničnog brašna
Uslovi za kukuruzno brašno
Procenat masti u siru

POPIS SLIKA PO POGLAVLJIMA
Analiza mleka i mlečnih proizvoda

Sl. 1.— Mešalica za mleko
Sl. 2.— Uzimanje uzoraka mleka iz posuda
Sl. 3-4.— Laktometri, po Quevenn-u i po Soxhlet-u
Sl. 5.— Butirometar
Sl. 6.— Skala butiro-metra
Sl. 7.— Ispravno čiitanje nivoa na butirometru
Sl. 8.— Skala butirometra
Sl. 9.— Stativ za sagaranje po Kjeldahl-u
Sl. 10.— Stakleni filtri
Sl. 11.— Ahlin-ov filtar
Sl. 12-13.— Katalizeri
Sl. 14.— Naprava za određivanje prljavštine i kontrolni standardni filtar
Sl. 15.— Cev po Tromsdorff-u
Sl. 16.— Epruveta za određivanje netopljivog dela
Sl. 17.— Butirometar za pavlaku (vrhnje)
Sl. 18.— Odmeravanje pavlake
Sl. 19.— Čitanje skale butirometra za pavlaku
Sl. 20.— Butirometar za sir
Sl. 21.— Pipeta na pritisak za odmeravanje trihloretilena
Sl. 22.— Levo: Cev po Gottlieb-u; Desno: Cev po Röhrig-u
Sl. 23.— Aparat po Reichert-Meissl-u

Bakteriološka pretraga (analiza) mleka i mlečnih prerađevina i kontrola čistoće mlekarskih aparata, posuđa i pribora

Sl. 1.— Dobijanje razređenja do 1:10 miliona

Meso i prerađevine mesa

Sl. 1.— Prelom kobasice
Sl. 2.— Tikvica po Erlenmeyar-u
Sl. 3.— Način izvođenja reakcije na amonijak po Eber-u
Sl. 4.— Šema aparata za određivanje amonijaka
Sl. 5.— Šema aparata za određivanje peroksidnog broja
Sl. 6.— Skica aparata za destilaciju

Jaja i konzerve od jaja

Sl. 1.— Ovoskop
Sl. 2.— Određivanje starosti jajeta

Masti i ulja

Sl. 1.— Određivanje tačke topljenja masti
Sl. 2.— Određivanje tačke topljenja masnih kiselina
Sl. 3.— Kristali masti

Metode traženja i određivanja štetočina namirnica u žitima i drugoj zrnastoj hrani, u brašnima i prerađevinama brašna

Sl 1. — Žitni žižak
Sl. 2.— Pirinčev žižak
Sl. 3.— Graškov žižak
Sl. 4.— Žižak pasulja
Sl. 5.— Veliki brašnar
Sl. 6.— Jedan od malih brašnara
Sl. 7.— Orizefilus
Sl. 8.— Sitodrepa
Sl. 9.— Odrasla larva tenebrioidesa
Sl. 10.— Pepeljasti brašneni moljac
Sl. 11.— Rđasti brašneni moljac
Sl. 12. — Rusa, mala buba-švaba
Sl. 13.— Mrka buba-švaba
Sl.14. — Brašneni pregalj iz roda Tyroglyphus
Predlozi propisa kvaliteta Savezne komisije higijene ishrane
Sl. 1.— Sečenje svinjskog mesa
Sl. 2.— Kvalitet I: but, leđa
Sl. 3.— Kvalitet II: vratina i lopatica
Sl 4.— Kvalitet III: prsa sa trbušinom i kolenica
Sl. 5.— Kvalitet IV: glava i rep
Sl. 6.— Kvalitet V: papci

REAGENCIJE, REAGENSI, REAKTIVI, RASTVORI

Analiza mleka i mlečnih proizvoda
za određivanje refrakcije seruma po Ackermann-u (otopina kalcijevog hlorida, specifične težine 1,1375)
za određivanje masti po Gertoer-u
za određivanje materija sa azotom (dušikom) po Kieldahl-u
za određivanje proteina formol-titracijom (aldehidni broj) za određivanje čistih proteina po Kieldahl-u
za gravimetrijsko određivanje laktoze
za titrimetrijsko određivanje laktoze (po Bertrand-u)
za tritrimetrijsko određivanje laktoze (direktno titrisanje bakarnog oksidula)
za polarimetrijsko određivanje laktoze
za određivanje hlorida iz pepela
za određivanje poremećaja u sekreciji mleka bromtimol probom za određivanje poremećaja u sekreciji mleka probom na katalazu za određivanje kiselinskog stepena mleka
za alkoholnu probu pri određivanju svežine mleka
za arizarolnu probu (po Morres-u) pri određivanju svežine mleka
za dokazivanje i određivanje nitrata kod razvodnjenog mleka za probu na reduktaze po Schardinger-u (kod analize na higijensku ispravnost mleka)
za reakciju na peroksidaze (dokazivanje pasterizacije)
za reakciju na fosfataze po Sanders—Seger-ovoj metodi
za dokazivanje natrijevog karbonata i bikarbonata (kod dokazivanja konzervansa)

za dokazivanje formalina po Riegel-u (kod dokazivanja konzervansa)
za dokazivanje vodonikovog superoksida (kod dokazivanja konzervansa)
za određivanje masti u kiselom mleku po Gerber-u
za određivanje kiseline u kiselom mleku
za određivanje masti u kondenzovanom mleku sa šećerom
za određivanje kiselosti u kondenzovanom mleku
za određivanje laktoze i saharoze u kondenzovanom mleku redukcijom Fehling-ovog rastvora
za određivanje masti u pavlaci po Gerber-u
za određivanje kiselinskog stepena u pavlaci
za dokazivanje brašna u pavlaci
za dokazivanje kalcijevog saharata u pavlaci
za dokazivanje želatina i agar-agara u pavlaci
za određivanje masti u siru po Gerber-ovoj metodi specijalnim butirometrom
za određivanje masti u siru po Gerber-ovoj metodi običnim butirometrom:

a) po Tholstrupp—Pedersen-u
b) metodom Sanitarne inspekcije Zagreba

za određivanje masti u siru po Grossfeid-ovoj metodi
za određivanje masti u siru po Schmid—Bondzynski—Ratzlaff-u
za određivanje proteina u siru
za određivanje natrijevog hlorida u siru
za određivanje kiseline u siru
za dokazivanje skrobnih materija u siru
za dokazivanje metala na obojenim mestima u siru
za određivanje masti u maslacu po Gottlieb-Roese-ovom principu
za određivanje masti u maslacu po Grossfeld-u
za određivanje bezmasnog suvog ostatka u maslacu
za određivanje kazeina u maslacu
za određivanje natrijevog hloirida u maslacu iz bezmasnog suvog ostatka
za određivanje Reichert—Meissl-ovog broja u maslacu
za određivanje Polenske-ovog broja u maslacu
za određivanje kiselinskog stepena maslaca
za dokazivanje veštačkih boja u maslacu
za dokazivanje materija sa skrobom u maslacu
za dokazivanje sredstva za konzervisanje u maslacu a) borne i b) salicilne kiseline Bakteriološka pretraga (analiza) mleka i mlečnih prerađevina i kontrola čistoće mlekarskih aparata, posuđa i pribora

za određivanje broja mikroba u mleku direktnim postupkom po Breed-u
za određivanje broja mikroba u mleku indirektnim postupkom po Koch-u
za određivanje koli-titra u mleku
za određivanje koli-indeksa u mleku
za mikroskopsku pretragu na uzročnike tuberkuloze u mleku za pretragu pomoću kulture na uzročnike tuberkuloze u mleku za mikroskopsku pretragu brucela u mleku
za diferenciranje brucela prema bakteriostatičkom delovanju boja u mleku
za prstenastu mlečnu probu u mleku (utvrđivanje zaraženih krava)
za određivanje koli-titra kiselog mleka i jogurta
za pretragu nezaslađenog kondenzovanog mleka na sterilnost za određivanje broja mikroba u zaslađenom kondenzovanom mleku
za određivanje broja kvasnica i plesni u zaslađenom kondenzovanom mleku
za određivanje broja mikroba u mleku u prahu direktnim postupkom
za određivanje broja mikroba u mleku u prahu indirektnim postupkom
za određivanje pripadnika Esherichia-aerogenes grupe u mleku u prahu
za određivanje broja mikroba, koli-titra i koli-indeksa kod pavlake

kvasnica i plesni kod sira

za biološki ogled pri ispitivanju na brucele kod sira
za postupak sa kulturom prd ispitivanju na brucele kod sira za ispitivanje salmonella kod sira za ispitivanje šigela kod sira
za određivanje kvasnica i plesni kod maslaca
za određivanje ukupnog broja mikroba kod maslaca indirektnim postupkom
za određivanje ukupnog broja mikroiba kod maslaca direktnim postupkom
za određivanje broja kazeolitičnih mikroba kod maslaca
za određivanje Esherichia-aerogenes mikroba kod maslaca
za određivanje lipolitičkih mikroba kod maslaca
za postupak ispiranjem pri određivanju čistoće mlekarskih aparata i ostalog pribora
za postupak uzimanjem otisaka pri određivanju čistoće mlekarskih aparata
za postupak uzimanjem brisova pri određivanju čistoće mlekarskih aparata

Meso i prerađevine mesa

za određivanje koncentracije vodonikovih jona (pH)
za dokazivanje sumporvodonika
za reakciju na amonijak po Eber-u
za kvantitativno određivanje amonijaka
za dokazivanje kvarenja redukcijom:
a) nitrata
b) metillenskog plavila

za određivanje peroksidnog broja u masti mesnih prerađevina
za direktno određivanje vode destilacijom
za dokazivanje kuhinjske soli
za određivanje količine kuhinjske soli
za određivanje količine masti
za određivanje čistih proteina
za određivanje skroba u kobasicama (po Mayerhofeir-u)
za dokazivanje kazeina
za dokazivanje kalcijuma
za dokazivanje ureaze kod dokazivanja brašna od soje-pasulja
za mikroskopsko dokazivanje sojinog brašna
za dokazivanje borne kiseline
za dokazivanje sumporaste kiseline
za dokazivanje formaldehida
za dokazivanje nitrita
za određivanje nitrita po nemačkom propisu
za određivanje nitrita po engleskom propisu
za dokazivanje i određivanje brašna (skroba)
za dokazivanje veštačkog bojenja

Laboratoriska ispitivanja mesa i mesnih prerađevina

za dokaz amonijaka po Eber-u kod truleži mesa
za dokaz sumporvodonika kod truleži mesa
za redukciju metilenskog plavila kod truleži mesa

Jaja i konzerve od jaja

za određivanje specifične težine
za dokazivanje konzervisanja krečom
za dokazivanje konzervisanja vodenim staklom
za određivanje kiselinskog stepena
za određivanje kiselosti etenskog ekstrakta

Masti i ulja

za određivanje kiselosti masti titracijom u smesi alkohola i etera
za određivanje kiselosti masti titracijom u alkoholu
za epihidrin-aldehid reakciju (po Kreiss-u)

za modifikaciju Kreiss-ove reakcije po Taufel-u i Sadler-u
za ispitivanje na ketone
za određivanje peroksidnog broja
za određivanje nemasnih sastojaka (nečistoće)
za kvalitativno dokazivanje sapuna
za kvantitativno određivanje sapuna
za dokazivanje nikla u hidrisanom ulju
za određivanje mineralnih kiselina
za određivanje jodnog broja po Hübl-u
za određivanje jodnog broja po Hanuš-u
za određivanje jodnog broja po Wijs-u
za određivanje jodnog broja po Margosches-u
za određivanje jodnog broja po Winkler-u
za određivanje termo-broja

za određivanje saponifikacionog (Kottstorfer-ovog) broja
za određivanje neosapunjivih materija
za razlikovanje biljnih i životinjskih masti po fitosterin-acetat
za dokazivanje loja u svinjskoj masti (po Bomer-u)
za mikroskopsko ispitivanje svinjske masti
za reakciju na biljna ulja po Beilier-u
za Baudouin-ovu fuirfurol reakciju sezamovog ulja
za reakciju po Soltsien-u sezamovog ulja
za Kreiss-ovu reakciju na sezamovo ulje
za dokazivanje ulja od repice Schneider-ovom reakcijom
za Helphen-ovu reakciju na ulje iz samenja pamučike
za dokaz da margarin ne sadrži materije koje se boje crveno sonom kiselinom
za dokaz da margarin sadrži materije koje se boje crveno sonom kiselinom
za dokazivanje skroba u margarinu

Voće i prerađevine voća

za gravimetrisko određivanje šećera (metoda po Meissl-u)
za titrimetrisko određivanje šećera jodometirijskom metodom po Schoorl-u
za određivanje saharoze
za određivanje stupnja kiselosti
za određivanje Ca pektata po Grichel—Weis-u
za određivanje ukupne količine SO2 u prerađevinama voća
za određivanje ukupne količine SO2 u prerađevinama voća koje ne sadrže isparljive kiseline
za određivanje ukupne količine SO2 u prerađevinama voća koje sadrže isparljive
za određivanje ukupne količine SO2 u poluprerađevinama jagodastih plodova

za dokazivanje veštačkih sladila
za dokazivanje veštačkih boja u voćnim prerađevinama (marmelada, džem i dr.)
za dokazivanje anilinskih boja u voćnom soku arata-probom
za kvalitativno dokazivanje salicilne kiseline
za kvalitativno dokazivanje benzoeve kiseline
za kvantitativno određivanje benzoeve kiseline
za kvantitativno određivanje mravlje kiseline
za određivanje celuloze u suvom voću i povrću po Kirschner Ranau-u
za određivanje malih količina alkohola u voćnom soku
za određivanje bakra u proizvodima paradajsa (rajčice)
Sanitarno-hemijsko ispitivanje vode
indikatori za reakcije vode
za određivanje vrednosti pH
za kvantitativno određivanje sumporvodonika (H2S)
za kvantitativno određivanje ugljendioksida (CO2) po Winkler-u

za „kiseonik — odmah”
za kvalitativno određivanje aktivnog hlora
za kvantitativno određivanje aktivnog hlora na titrimetrijski način
za kvantitativno određivanje aktivnog hlora na kolorimetrijski način
za određivanje aktivnog hlora pomoću standardnih rastvora
za određivanje amonijačnog nitrogena metodom direktne neslerizacije
za određivanje amonijačnog nitrogena metodom destilacije
za određivanje albuminoidnog nitrogena
za određivanje proteidnog nitrogena
za određivanje nitritnog nitrogena
za određivanje nitratnog nitrogena
za određivanje hlorida

za određivanje utroška KMnO4
za određvanje alkaliteta
za određivanje tvrdoće po Blacher-u (kalijum-palmitat)
za određivanje tvrdoće po Wartha—Pfeifer-u
za određivanje tvrdoće po Clark-u (sapunski rastvor)
za određivanje tvrdoće po Boutron—Boudet-u (sapunski rastvor)
za kvalitativno određivanje fero-gvožđa
za kvantitativno određivanie fero-gvožđa
za određivanje ferti-gvožđa

Odgovor na: Priručnik laboratorijskih (hemijskih) metoda za ispitivanje životnih namirnica

Napišite komentar


<a href="" title="" rel="" target=""> <blockquote cite=""> <code> <pre> <em> <strong> <del datetime=""> <ul> <ol start=""> <li> <img src="" border="" alt="" height="" width="">